قاسم بن يوسف ابو نصرى هروى
69
ارشاد الزراعه ( فارسى )
احوال سال دانستن از ايام هفته در هر روز كه نوروز باشد چنين گويد خواجه رئيس اوحد العصر و ابو القاسم بن على الحكيم ترمذى رحمة اللّه عليه كه خداى تعالى مرا صد و بيست و پنج سال عمر داد در مسلمانى ، تجربتهاى بسيار كرده بودم در علم نجوم و احكام فلك را تمام دريافتم تا بدانستن اين دوازده برج و كواكب و روشنائى آفتاب و ماه رسيدم و بساعت و زمان و وقت نحس و حشر و نشر بيازمودم تا نوروز كه اندرآيد احوال سال وى چون شود و چه دليل كند . بسيار رنج بردم در علم نجوم تا بيك نهفته بازآوردم بتوفيق خداى عز و جل هرروزى كه بدانستمى . در آن عمرى كه مرا بود هجده نوروز همچنين يافتم كه اندرين كتاب ياد كردم و من از اين نوروزها تجربه كردم از بهر منافع دهاقين و خداوندان كشت تا بدانند كه كار او چگونه خواهد بود و ارتفاعات درخت و زمين چه بيشتر و كمتر و از سرما و گرما و حال سلطان و رعيت و حال تنگى و فراخى و حال گوسفندان و بازرگانان چگونه باشد و در اين عمر كه يافتم تجربه كردم اندرين كتاب تا به تقويم حاجت نباشد و هرچند بگذرد اين منسوخ نباشد حسبى اللّه و نعم الوكيل . چون نوروز روز يكشنبه درآيد آن روز آفتاب را باشد ، فراخى باشد و مخالفت كمتر بود در ميان مردمان و پنبه زارها را افزايش بود و فاليزهاى كوهى نيك باشد و كشتها چنانكه برآيد نماند . به آخر سال تنگى باشد زود گذرد و مرگ اندك بود و اللّه اعلم . چون نوروز دوشنبه باشد آن روز ماه را بود و آن سال فراخى نعمت بود و بارانهاى بسيار بود و كار سلطان ضعيف بود و بعضى را دست بود و دولت پنبهزارها را بود و كشتها چنان كه